Poruszając temat ochrony środowiska trudno nie natknąć się na określenie: kwaśne deszcze. Czym one są? Jak do powstawania ich przyczynia się każdy z nas? Dziś przedstawiamy przyczyny występowania tego zjawiska, a także konsekwencje dla naszej planety. Podpowiemy, co robić, by zapobiegać kwaśnym deszczom oraz podamy 5 ciekawostek na ich temat.

Czym są kwaśne deszcze?

Kwaśne deszcze to jak nazwa wskazuje opady atmosferyczne o odczynie kwasowym, czyli pH niższym niż 5,6. Znajdują się w nich takie kwasy jak:

  • dwutlenek siarki (szacuje się, że w Europie jest on w 60% sprawcą kwaśnych opadów),
  • siarkowodór,
  • trójtlenek siarki,
  • dwutlenek węgla,
  • chlorowodór,
  • tlenki azotu,

wytworzone w reakcji wody z gazami:

  • wyemitowanymi podczas spalania paliw,
  • powstałymi podczas produkcji przemysłowej,
  • wytworzonymi podczas wybuchów wulkanów,
  • powstającymi podczas wyładowań atmosferycznych i różnych innych czynników naturalnych.

Skład chemiczny kwaśnego deszczu:

  • Siarka znajdująca się w związkach chemicznych. Dwutlenek siarki daje kwas siarkowy odniża pH do 5.
  • Związki azotu,
  • Dwutlenek węgla zakwaszający opady. W reakcji z wodą pH obniża się do 5,6.

Jak powstają kwaśne deszcze?

Kwaśne deszcze powstają w wyniku połączenia się kropel wody wraz ze wchłoniętymi z atmosfery gazów (wyżej wymienionych). Kwasy zazwyczaj powstają z siarki i azotu. Tlenki azotu emitowane są przez pojazdy silnikowe, elektrownie węglowe i przez rolnictwo. Możemy powiedzieć, że kwaśne deszcze są skutkiem ubocznym działalności człowieka na ziemi. W mniejszym stopniu przyczyniają się do nich czynniki naturalne takie jak wybuch wulkanu. Z badań wynika, że w ostatnim czasie zmniejszył się udział oraz wpływ wielkich fabryk w powstawanie kwaśnych deszczy, ze względu na zmianę przepisów na bardziej rygorystyczne.

Przyczyny powstawania kwaśnych deszczy

Kwaśne deszcze zazwyczaj powstają w miejscach, gdzie atmosfera jest narażona na długotrwałą emisję dwutlenku siarki i tlenków azotu. Przyczyny mają podłoże naturalne oraz sztuczne. Do źródeł naturalnych zaliczamy wybuchy wulkanów, a do sztucznych – spaliny węgla brunatnego i kamiennego. Tlenki azotu dostają się do atmosfery z nawożonych pól. Dwutlenek siarki i tlenek azotu powstają podczas rozkładu szczątków organicznych. Fabryki i elektrownie, pojazdy mechaniczne oraz osiedla mieszkaniowe także przyczyniają się do emitowania spalin zawierających w składzie siarkę oraz związki azotu.

Kwaśne deszcze a smog

Kwaśne deszcze tworzą się też podczas zanieczyszczenia powietrza, które zamienia się w smog. Obydwa zjawiska mają ze sobą wiele wspólnego. Najczęstszą przyczyną powstawania jest działalność człowieka. Szkodliwe zanieczyszczenia znajdujące się w smogu i kwaśnych deszczach mają podobny skład chemiczny.

Skutki kwaśnych deszczy

Jakie są konsekwencje kwaśnych deszczy dla przyrody? Te szkodliwe opady atmosferyczne oddziałują nie tylko na jakość powietrza. Poznaj wpływ tego zjawiska na życie zwierząt i roślin.

Kwaśne deszcze a rośliny

Kwaśne deszcze przyczyniają się do zaburzenia ekosystemów w przyrodzie. Mają związek z procesem fotosyntezy roślin oraz zdrowiem zwierząt i ludzi. Liście roślin, szczególnie drzew iglastych pokryte są ochronną warstwą wosku, zapewniającą ich ochronę przez wysychaniem. Kwaśne deszcze uszkadzają tę warstwę i sprawiają, że szybciej dochodzi do utraty wody z danej rośliny, staje się ona sucha, co znacznie hamuje jej wzrost. Zanieczyszczenia powodują także spadek odporności roślin uprawnych, co przekłada się na zmniejszenie zbiorów. Kwaśne deszcze sprawiają, że gleba staje się coraz kwaśniejsza. Wypłukują z niej cenne składniki, które przyczyniają się do wzrostu roślin.

Kwaśne deszcze a zwierzęta

Kwaśne deszcze trafiają do różnych zbiorników wodnych (rzek i jezior), co utrudnia funkcjonowanie znajdującym się tam organizmom żywym. Pod wpływem szkodliwych substancji ryby przestają się rozmnażać i tracą życie. Obecność ślimaków i dżdżownic w glebie oznacza, że podłoże jest czyste, niezakwaszone. Ślimaki do budowli muszli potrzebują składników, których mało jest w glebach wypłukiwanych przez kwaśne deszcze.

Kwaśne opady a ludzie i zabytki

Kwaśne deszcze powodują zagrożenie dla człowieka. Przyczyniają się do powstawania chorób przewlekłych, zwłaszcza związanych z nowotworami i funkcjonowaniem układu oddechowego. Ponadto kwas zawarty w tych szkodliwych opadach w wyniku korozji niszczy również budynki, dlatego zabytki architektury mogą doznać trwałych uszkodzeń.

Zapobieganie kwaśnym deszczom – co możemy zrobić?

Jak możemy zapobiegać kwaśnym deszczom? Przede wszystkim należy skupić się na budowaniu instalacji wyłapujących tlenki siarki i azotu ze spalin emitowanych do atmosfery oraz w miarę możliwości ograniczyć spalanie paliw zawierających związki siarki, głównie węgla brunatnego i kamiennego. Ważne jest także zmniejszenie eksploatowania zasobów oraz ograniczenie zużycia energii elektrycznej. Warto ograniczyć ilość kupowanego paliwa i ropy naftowej. Należy także zrezygnować z produktów, które wytwarzają chlorofluorowęglowodory oraz CFC.

Występowanie kwaśnych deszczy

Jakie obszary są szczególnie narażone na występowania kwaśnych opadów? Kwaśne deszcze występują głównie w miejscach wysoko uprzemysłowionych, gdzie emisje SO2 i NOx są wysokie. Rejony niebezpieczne to te, gdzie kwaśne skały występują na powierzchni ziemi, a opady atmosferyczne są dość wysokie. Na naszym kontynencie najbardziej zagrożone miejsca to Europa północna (Szwecja, kraje skandynawskie) i Europa środkowa.

5 ciekawostek o kwaśnych deszczach

Czy wiesz, że…

  • Ponad połowa lasów w Niemczech została zanieczyszczona w wyniku kwaśnych deszczy?
  • Opady w Europie zawierają obecnie 80 razy więcej kwasów niż w latach 50.
  • W Polsce skutki występowania kwaśnych opadów są najbardziej widoczne w Sudetach. Całe hektary drzew zostały tam ogołocone z liści.
  • Pojęcie „kwaśny deszcz” pojawiło się po raz pierwszy w 1872 roku w książce szkockiego chemika Roberta Angusa Smitha.
  • W Kanadzie w ponad 30 000
    jezior w okolicy Ontario i Quebec kwaśne deszcze spowodowały duże straty w ekosystemach wodnych.

Powstawanie kwaśnych deszczy jest wynikiem działania wielu czynników zarówno naturalnych, jak i sztucznych. Do tego zjawiska przyczynia się wybuch wulkanów, pożary lasów oraz wyładowania atmosferyczne. Duży wpływ na powstawanie kwaśnych deszczy ma również działalność człowieka. Każdy z nas powinien dołożyć starań, by ograniczyć powstawanie kwaśnych deszczy albo pomóc neutralizować ich skutki.