Są nieodłącznym elementem każdej działalności medycznej, powstają w lecznictwie zamkniętym i otwartym, a także badawczym i eksperymentalnym oraz mogą występować w postaci stałej, ciekłej lub gazowej – mowa oczywiście o odpadach medycznych.
Niezależnie od rodzaju placówki oraz tego, czy jest to przychodnia weterynaryjna, szpital, sanatorium rehabilitacyjne czy jeszcze inny obiekt zajmujący się uzdrawianiem, zawsze powstaje problem utylizacji odpadów medycznych. Rozporządzenie Ministra Zdrowia wyszczególnia dozwolone sposoby unieszkodliwiania odpadów.
Czym są odpady medyczne?
Na początek warto wyjaśnić czym właściwie są odpady medyczne. Według ustawy z 27.04.2001 roku, to: “odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny”. Definicja jest… bardzo szeroka, dlatego sam sposób ich segregacji wymagał doprecyzowania.
Z pomocą spieszy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30.07.2010, które ustala szczegółowe zasady segregacji odpadów medycznych. Zobowiązane są do tego placówki będące miejscami ich wytwarzania, a w przypadku udzielania pomocy medycznej “za wezwaniem” osoby świadczące usługi medyczne zobowiązane są do pozbierania odpadów i przekazania ich w miejsce do tego przeznaczone.
Jeśli przedmioty przeznaczone do segregacji posiadają ostre elementy, umieszcza się je w jednorazowych pojemnikach odpornych na przekłucia. W przeciwnym razie odpady medyczne przechowuje się w zamykanych workach wykonanych z polietylenowej folii. Materiał, z których są zrobione musi być na tyle wytrzymały, by znieść działanie środków chemicznych i wilgoci – nie bez znaczenia jest także ich kolor:
worki czerwone – przeznaczone są do odpadów medycznych, przez które rozumie się pojemniki na krew, organy, pieluchomajtki i wszystkie te, które przypuszczalnie mogą wywoływać choroby zwierząt i ludzi;
worki żółte – w nich przechowuje się chemikalia, do których zaliczamy między innymi odczynniki zawierające substancje niebezpieczne lub leki cytostatyczne;
worki innego koloru (np. niebieskie, czarne) – do nich powinny trafić pozostałe odpady, których właściwości nie pozwalają na umieszczenie w workach żółtych i czerwonych. To na przykład tępe narzędzia chirurgiczne.
Należy pamiętać, że wszystkie worki i pojemniki można zapełnić maksymalnie do ⅔ objętości. Obowiązuje całkowity zakaz ponownego otwierania ich oraz wymóg dotyczący odpowiedniego zakodowania, opatrzenia datą zamknięcia i adresem wytwarzającego przed oddaniem do utylizacji. Trzeba wymieniać je maksymalnie co 72 godziny, jeśli zaś worek ulegnie uszkodzeniu, należy zapakować go w nowy.
Kary za niestosowanie się do powyższych wymogów są naprawdę wysokie. By ich uniknąć należy bezwzględnie unikać mieszania różnego rodzaju odpadów czy składowania ostrych przedmiotów w workach – nawet jeśli wcześniej się je zabezpieczy. Wiele może ułatwić współpraca z firmą specjalizującą się w profesjonalnej utylizacji kłopotliwych odpadów. Dzięki temu będzie miało się pewność, że wszelkie formalności zostały dopełnione w prawidłowy sposób.
Sposoby utylizacji odpadów medycznych
Pierwszą metodą jest termiczne przekształcanie odpadów. Chodzi po prostu o spalanie szkodliwych substancji w piecu. Prawo w związku z tym sposobem nakłada na lecznice szereg obowiązków, które należy wypełnić. Przede wszystkim temperatura w komorze spalania nie może spaść poniżej 850°C, gdy odpady zawierają mniej niż 1% związków chlorowcoorganicznych, a w przypadku odpadów niebezpiecznych, zawierających ponad 1% wspomnianych związków – minimum 1100°C.
Z kolei instalacja powinna zostać wyposażona w palnik pomocniczy, który włączy się automatycznie zawsze, gdy odnotuje ochłodzenie pieca. Pozostałości po termicznym przekształceniu odpadów, jeśli tylko istnieje taka możliwość, można poddać odzyskowi. Wątpliwości wobec tej metody utylizacji z pewnością budzą emisja spalin oraz stosunkowo wysokie koszty. Zaletą pozostaje redukcja odpadów nawet do 90% objętości, a także wysoka skuteczność w wyjaławianiu z toksyn.
Alternatywą dla termicznego przekształcania odpadów jest autoklawowanie, czyli utylizacja za pomocą sterylizatora parowego. Jest to urządzenie od dekad obecne w branży leczniczej, które początkowo używano do oczyszczania przedmiotów wielorazowego użytku, takich jak strzykawki czy narzędzia chirurgiczne, a dziś stosuje się je przy unieszkodliwianiu każdego typu substancji medycznych. Podczas autoklawowania odpady umieszczone w workach pozostawia się w szczelnym pomieszczeniu, które wypełnia się parą o temperaturze 130-190°C. Cały proces trwa od 0,5 godziny do 1,5 godziny, a regulowanie ciśnienia pary umożliwia skuteczną walkę z patogenami. Odpady po autoklawowaniu mogą być składowane na zwykłym wysypisku śmieci. Obiekcje budzi fakt, że są przedmioty, których nie można zutylizować za pomocą sterylizatora parowego. Niektórzy uważają też, że autoklaw nie daje 100% skuteczności w niszczeniu patogenów.
Jeszcze innym sposobem na utylizację odpadów medycznych jest przetwarzanie mikrofalowe, które wiąże się oczywiście z wykorzystaniem promieniowania mikrofalami. Najpierw jednak odpady medyczne zostają poddane czyszczeniu parą (zmniejszając tym sposobem zakażenie lotnymi patogenami), a następnie kruszone i zamoczone. Dopiero tak przygotowane trafiają do nagrzanej komory, w której poddane zostają promieniowaniu mikrofalowemu.
W zależności od rodzaju odpadów działanie mikrofalami trwa 30 minut lub dłużej. Potem przechowuje się je w temperaturze 95°C, co ma zapewnić pełną dezynfekcję. Zaletą tej metody jest zamknięty system, dlatego niepotrzebne są urządzenia oczyszczające. Jednak wiele testów pokazało, że niektóre bakterie mogą przeżyć.
Dezynfekcja chemiczna to ostatnia metoda, którą wymienia Rozporządzenie Ministra Zdrowia. Budzi ona prawdopodobnie najwięcej wątpliwości, ze względu na potencjalne szkodliwe oddziaływanie chemikaliów na organizm ludzki i środowisko naturalne. Poza tym ten sposób utylizacji nie obejmuje szczątków ludzkich i zwierzęcych oraz odpadów chemicznych. Najczęściej przy tego rodzaju dezynfekcji używa się chloru. Przetworzone substancje rozdrabnia się i wywozi na wysypisko.
Wraz z rosnącą liczbą placówek medycznych, wzrasta ilość odpadów medycznych, które podobnie jak innego rodzaju odpady wymagają właściwej segregacji i utylizacji. Bez względu na wielkość obiektu świadczącego usługi zdrowotne, każdy z nich musi przestrzegać przepisów prawa odnoszących się do recyklingu tego typu odpadów.
Co można zrobić z odpadami medycznymi?
Okazuje się, że sposobów postępowania z odpadami medycznymi jest zdecydowanie więcej. Każdy więc znajdzie dla siebie odpowiedni, wygodny sposób. Warto zaś przedstawić wszystkie metody.
- Przynajmniej w niektórych gminach kilka razy w tygodniu organizowane są specjalne akcje objazdowe, w ramach których zainteresowani mogą zupełnie za darmo oddać odpady problemowe. Wśród tych odpadów mogą znaleźć się właśnie domowe odpady medyczne.
- W niektórych miastach są między innymi przychodnie, w których znajdują się specjalne pojemniki służące do wrzucania tego rodzaju odpadów.
- Czasem do chorego przyjeżdża pielęgniarka lub lekarz. Wówczas to oni powinni odpowiednio zutylizować odpady medyczne, bo to jest ich zadanie i obowiązek.
- Na terenie niektórych gmin znajdują się punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Punkty te określają konkretne rodzaje odpadów przyjmowanych od mieszkańców. Wśród nich mogą właśnie znaleźć się domowe odpady medyczne. Trzeba tylko o to zapytać.
Chcąc dowiedzieć się, jak konkretnie postępować z takimi odpadami, najlepiej udać się do swojego urzędu gminy i zapytać o szczegóły. Niestety w Polsce nie ma jasnych regulacji, które wskazywałyby właściwą drogę postępowania w tym właśnie zakresie. Co więcej, brakuje informacji, które podpowiadałyby chorym, co robić z powstającymi każdego dnia odpadami. Być może z biegiem czasu wszystko się zmieni i Polacy zyskają konkretne wskazówki odnośnie właściwego, bezpiecznego postępowania. Tymczasem muszą szukać rozwiązania na własną rękę, co na pewno nie jest łatwe, ale na szczęście realne.
Jeżeli zaś każdy będzie lekceważył powagę sytuacji, kiedyś może dojść do nieszczęścia, bo niebezpiecznymi, zanieczyszczonymi opatrunkami można się łatwo zarazić. Należy wobec tego nie tylko skupiać swoich myśli na sobie, ale też na innych osobach, które nawet zupełnie nieświadomie mogłyby zarazić się groźną, możliwe, że nieuleczalną chorobą. Metod ostrożnego postępowania z odpadami medycznymi jest wiele, więc każdy powinien znaleźć dla siebie odpowiednią i w końcu zacząć ją stosować.
