Pod wpływem upływu czasu i wielu czynników zależnych od człowieka dochodzi w przyrodzie do zmian takich jak degradacja gleby. Na czym polega ten proces? Jakie znaczenie ma gleba? Co zaliczamy do przyczyn i skutków pogorszenia jej właściwości? Jak każdy z nas może się przyczyniać do poprawy stanu środowiska? Poznaj odpowiedzi na te pytania.

Jakie znaczenie ma gleba?

Jakość gleby ma ogromny wpływ na środowisko naturalne. To ona stanowi nieodzowne podłoże dla większości występujących na Ziemi roślin, z którego czerpią wszystkie składniki potrzebne do prawidłowego funkcjonowania, a także wodę i sole mineralne. W zależności od rodzaju gleb na danym obszarze człowiek może uprawiać różne rodzaje zbóż i innych roślin. W ten sposób zapewnia pożywienie sobie i swoim zwierzętom hodowlanym. Wiele organizmów żywych takich jak dżdżownice czy krety zamieszkuje glebę oraz znajduje w niej niezbędny do życia pokarm. Natomiast roślinożercy żyją dzięki roślinom, które wyrosły na glebach.

Degradacja gleby – co to jest i na czym polega?

Co to jest degradacja gleby? Termin ten określa ogół procesów i zjawisk zachodzących wskutek działalności człowieka lub sił przyrody, które wpływają na glebę. Powodują pogorszenie jej fizycznych, chemicznych i biologicznych właściwości. Negatywnie oddziałują na jej żyzność i zasobność, a także uniemożliwiają uzyskanie pełnych, stabilnych i pełnowartościowych plonów. W konsekwencji dochodzi do utraty terenów rolniczych i obniżenia konkurencyjności regionu.

Względna degradacja gleb – to stopniowe przeobrażenie dotychczasowego układu gleb w nowy. Odznacza się aktywnością biologiczną nie mniejszą niż poprzednio. Zmianie może ulec kwasowość gleby z powodu zanieczyszczeń przemysłowych. Taka sytuacja negatywnie wpływa na lasy iglaste. Nie zagraża roślinom uprawnych.

Bezwzględna degradacja gleb – to trwałe obniżenie lub całkowite zniszczenie aktywności biologiczno-chemicznej podłoża. Dochodzi do naruszenia równowagi jonowej, zakwaszenia i alkalizacji środowiska, wyjałowienia gleby ze składników pokarmowych, zasolenia, zawodnienia, przesuszenia, nadmiernego ubytku próchnicy, zanieczyszczenia składnikami fitotoksycznymi czy zniekształcenia struktury lub rzeźby terenu. Proces ma negatywny wpływ na rolnictwo i ekologię.

Rodzaje degradacji gleb

Degradacja gleb to zjawisko, które możemy podzielić na cztery rodzaje, które zazwyczaj są ze sobą powiązane.

  • Degradacja geotechniczna – występuje na terenie całego kraju, polega na zniszczeniu profilu glebowego poprzez prace ziemne, zwłaszcza górnicze. Do jej powstawania przyczynia się składowanie odpadów w formie zwałowisk, wysypisk i stawów osadowych.
  • Degradacja fizyczna – proces polega na zagęszczeniu masy
    glebowej, pogorszeniu się struktury podłoża, nadmiernym odwodnieniu
    gruntów spowodowanych lejem depresyjnym, wadliwej melioracji, zawaleniu
    osuwiska, oddziaływaniu zbiorników wodnych, a także działaniu erozyjnym wody i wiatru.
  • Degradacja biologiczna – odznacza się spadkiem ilości i masy edafonu spowodowanym pogorszeniem się struktury gleby, jej wilgotności i stosunków powietrznych, a także przez niszczenie szaty roślinnej.
  • Degradacja chemiczna – wiąże się z wysoką koncentracją soli w roztworach glebowych, a także naruszeniem równowagi jonowej gleby, zakwaszeniem jej albo nadmierną alkalizacją.

Przyczyny degradacji gleby – jakie są?

Jakie możemy wymienić przyczyny degradacji gleb? Do powstawania tego procesu w dużej mierze przyczynia się działalność człowieka na naszej planecie. Hodowla zwierząt i ich nadmierny wypas sprawia, że znika roślinność, a gleba jest odsłaniana. Wiatr i deszcze usuwają jej poziom próchniczy, a podłoże traci swoje cenne właściwości. Człowiek zniekształca procesy glebotwórcze także poprzez wielkopowierzchniowe wycinki lasów, a także emisję zanieczyszczeń pyłowych i gazowych. Inne przyczyny degradacji gleb to erozja i zmiany klimatyczne.

Skutki degradacji gleby

Degradacja gleb powoduje szereg negatywnych skutków dla naszego środowiska naturalnego. Oto niektóre z nich:

  • spadek urodzajności i żyzności gleb w danym obszarze,
  • negatywny wpływ na rolnictwo – zmniejszenie poziomu plonów, i pogorszenie ich jakości,
  • spadek bioróżnorodności,
  • obniżenie wartości gleb,
  • konieczność ponoszenia nakładów na przywrócenie do właściwego użytkowania,
  • zmniejszenie konkurencyjności na rynku krajowym i rynkach zagranicznych.

Zapobieganie degradacji gleb – jak to robić?

Jak każdy z nas może przyczynić się do poprawy jakości gleb w naszym otoczeniu? Zapobieganie degradacji gleby wiąże się z przeciwdziałaniem jej erozji, ograniczeniem wydobycia kopalin oraz przejmowaniem gruntów pod zabudowę i przywracaniem glebom ich wartości użytkowych. Wykształcenie się w danym obszarze nowej warstwy gleby to długotrwały proces wymagający wieloetapowych działań.

Jak chronić glebę?

  • Wybieraj nawozy naturalne, ogranicz stosowanie nawozów sztucznych oraz środków ochrony roślin.
  • Zadbaj o zapobieganie erozji – podejmij działania melioracyjne, zadrzewienie śródpolne, zalesianie nieużytków.
  • Ogranicz ilość odpadów, segreguj śmieci, przeprowadź zbiórkę odpadów niebezpiecznych, oczyszczaj ścieki. W ten sposób będziesz zapobiegać zanieczyszczaniu gleby ze źródeł komunalnych.
  • Stosuj nowoczesne technologie przyjazne środowisku, zadbaj o właściwą gospodarkę odpadami poprodukcyjnymi.

Degradacja gleb w Polsce

W Polsce zmiany gleb są spowodowane głównie działalnością człowieka. Wiążą się z przemysłem i czynnościami bytowymi oraz agrotechnicznymi, ale też siłami przyrody. Specjaliści twierdzą, że na około 28% obszaru Polski istnieje ryzyko wystąpienia erozji wodnej, a erozja wietrzna zagraża prawie 28% gruntów ornych. Udział gleb zdegradowanych w naszym kraju wynosi 2,7% jego powierzchni. Gleby wykazujące degradację znajdują się przede wszystkim na południu kraju wokół dużych zakładów przemysłowych. Poważnym zagrożeniem jest nadmierne występowanie azotanów wynikające z nawożenia ziem azotem. Pamiętajmy, że nasze działania mają wpływ na roślinność, ludzi i zwierzęta.