Definicja świadomości ekologicznej

Co to jest świadomość ekologiczna? Definicja nie wydaje się ani trudna, ani niezrozumiała. Bo jest to nic innego, jak zrozumienie środowiska oraz pojmowanie wpływu, jaki swoimi działaniami wywiera na nie człowiek. Świadomość ekologiczna to także moment, w którym użytkownicy zasobów naturalnych głęboko i dosadnie uświadamiają sobie, że są w pełni odpowiedzialni za to, co robią. To także nieustający proces uczenia. Wiedza ta mocno wiąże się z zadaniami i wyzwaniami dotyczącymi ochrony naszego otoczenia. W tym ochrony zasobów, którymi dysponujemy. Podczas tego procesu rozwijane są także niezbędne motywacje, postawy, umiejętności i zachowania ekologiczne.

Dlaczego musimy kształtować zachowania ekologiczne?

Świadomość ekologiczna społeczeństwa ma dziś kluczowe znaczenie. To w zasadzie świadomość globalna i ma pomóc zminimalizować skutki działalności człowieka na Ziemi. Ma przyczynić się do wprowadzenia bardziej zrównoważonych działań na rzecz świata, w którym żyjemy. Nie możemy pozbyć się świadomości ekologicznej. W przeciwnym razie zginiemy, a nasz świat nie przetrwa.

Wskaźnikiem przemawiającym za tą opinią jest min. Dzień Długu Ekologicznego, wskazujący stosunek jednorocznego śladu środowiskowego ludzkości, czyli wykorzystania naturalnych zasobów Ziemi, do rocznych zdolności regeneracyjnych planety. Wskaźnik ten przeliczany jest na datę w kalendarzu. Im wcześniejszą datę wskazuje, tym mocniej ludzkość zaburza równowagę w środowisku. Dla roku 2022 osiągnęliśmy dzień długu w dniu 28 lipca, a zatem kolejne miesiące naszej działalności tu na Ziemi są prowadzone niejako na konto przyszłych pokoleń. Warto mieć tego świadomość.

Można powiedzieć, że człowiek ma dzisiaj do odegrania kluczową rolę w utrzymaniu równowagi pomiędzy światem natury i światem ludzi. Kształtowanie świadomości ekologicznewj wręcz wymusza promowanie dobrych rozwiązań, takich jak m.in. wykorzystanie zasobów odnawialnych. Zanieczyszczenia, katastrofy ekologiczne, zmiany klimatu, utrata różnorodności biologicznej to dziś żywe problemy. I temu właśnie pomaga zaradzić świadomość ekologiczna społeczeństwa.

Na całym świecie mnóstwo ludzi z ogromnym zaangażowaniem podejmuje ekologiczne działania. Celem jest stworzeniu społecznie sprawiedliwej, zrównoważonej środowiskowo i etycznie satysfakcjonującej obecności człowieka na planecie Ziemi. I nie trzeba dużej filozofii, by zrozumieć, że wzrost świadomości ekologicznej to nic innego jak wzrost odpowiedzialności za to, co robimy.

Jak zmienia się świadomość ekologiczna Polaków?

Zmienia się i to bardzo! Na pewno ogromny wpływ na świadomość ekologiczną Polaków ma edukacja ekologiczna, zaczynająca się od najmłodszych lat jako dziedzina interdyscyplinarna. Nie kończy się ona na etapie szkolnym. To nierzadko priorytet w miejscach pracy i środowisku dorosłych. Świadomość ekologiczna Polaków wskazuje na to, iż doskonale rozumiemy, że człowiek jest integralną częścią przyrody, zależącą od niej i oddziałującą na nią. Polacy pytani o stan środowiska naturalnego deklarują niepokój i obawy o nadmierną i niszczącą eksploatację natury nie tylko w skali globalnej, ale też kraju, czy nawet własnej miejscowości.

Ogromna większość Polaków uważa, że ich własne zachowania, sposób życia przekładają się w istotny sposób na stan środowiska naturalnego. A to motywuje do podejmowania różnych proekologicznych działań. Udział w kampaniach, misjach, projektach, protestach to dziś codzienność. Uczestnictwo w szkoleniach, seminariach, programach to wręcz obowiązek. Proekologiczne działania w najbliższym otoczeniu to konieczność. Ilość problemów środowiskowych wydaje się nieograniczona, a niemal wszystkie są ważne.

Polacy mają świadomość, że należy dołożyć starań, by zmniejszać obciążenie środowiska. Wiedzą i stosują w miejscach pracy i środowisku domowym zasady Gospodarki Zamkniętego Obiegu. A to już duży krok w stronę poszanowania natury. Nie ma chyba Polaka, który nie wiedziałby, że mądre zagospodarowanie odpadów to oszczędność surowców. Jednym z kierunków działań tej świadomości jest poprawa jakości zbiórki selektywnej poprzez wdrażanie bardziej wydajnych technologii sortowania i recyklingu. Znany Polakom jest także projekt Europejski Zielony Ład, którego ambicją jest aktywna odpowiedź na wyzwania związane ze zmianą klimatu. Polacy uczestniczą aktywnie w tych działaniach. Stan środowiska wymaga nie tylko dużej świadomości ekologicznej, lecz wymusza konkretne przedsięwzięcia.

Jak wygląda edukacja ekologiczna młodego pokolenia?

Edukacja ekologiczna młodego pokolenia ma kluczowe zadanie we współczesnym świecie. Tempo, w jakim następuje przekształcanie środowiska przyrodniczego, jest zawrotne. Kształtowanie świadomości ekologicznej to wykształcenie takich postaw i wartości, które nastawione są przede wszystkim na ochronę środowiska. Nauczenie szacunku do świata natury, polepszanie jego stanu i przeciwdziałanie zagrożeniom to priorytet. Postawa ekologiczna kształtuje nawyki proekologiczne w życiu codziennym. Tym samym uczy, że każde najmniejsze osobiste działanie na rzecz ochrony środowiska ma sens i jest potrzebne. Przyszłe pokolenia uczą się, aby w umiejętny sposób zarządzać zarówno swoim zachowaniem, jak i ekosystemami.

Jak wygląda edukacja ekologiczna młodego pokolenia? Przykładów jest mnóstwo jak, chociażby projekt „Recykling i Edukacja”. By połączyć teorię edukacji ekologicznej z praktyką w szkołach średnich, powstają nowe kierunki, np. technik ochrony środowiska z innowacją recykling. Także obecne kierunki studiów wychodzą naprzeciw współczesnym potrzebom. Studia na kierunku odnawialne źródła energii można było podjąć w roku 2022 w Polsce na 13 uczelniach. Edukacja ekologiczna to także od najmłodszych lat uczestnictwo w szkolnych projektach ekologicznych i warsztatach, uczących szeroko pojętego recyklingu, czyli segregacji śmieci, ubrań, baterii i elektrośmieci. To przyłączanie się do kampanii, udział w misjach oraz konkursach i tworzenie pomysłów, uczących oszczędzania wody, energii, pożywienia, zapobiegania zmianom klimatu. Przyszłe pokolenia uczą się trudnej sztuki oszczędzania zasobów naturalnych od przedszkola, ale ta edukacja nie kończy się przecież na szkole. Młodzi „sprzątają świat”, czyniąc go nie tylko piękniejszym, ale i bardziej zdatnym do dalszego zamieszkiwania przez organizmy żywe, do których również należy człowiek.

Kto zajmuje się badaniami nad świadomością ekologiczną?

Badaniami nad świadomością ekologiczną Polaków, a także zachowaniami ekologicznymi mieszkańców Polski zajmuje się w ramach wieloletniego programu badawczego Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Realizowane są one cyklicznie i obejmują badania eksploracyjne i trackingowe. Umożliwiają śledzenie dynamiki zmian świadomości i programowanie działań m.in. w zakresie edukacji ekologicznej. Obszarów badań jest wiele, min:

  • największe wyzwania dla Polski a problemy środowiska naturalnego,
  • ochrona środowiska,
  • jakość powietrza,
  • gospodarowanie odpadami, w tym segregowanie śmieci,
  • zmiany klimatu,
  • indywidualne działania i zachowania wspierające ochronę środowiska.

Ponadto na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska co roku realizowane są jednotematyczne badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski. Zakres tematyczny tych badań zależy od aktualnego zapotrzebowania resortu. Świadomość ekologiczna Polaków badana jest w Polsce także przez CBOS.

Czy Twoja postawa jest ekologiczna?

Czy Twoje działania, nawet te jednostkowe, polegają na rozważnym, planety? Czy wyrabiasz w sobie nawyki, dzięki którym Twoje działania są proekologiczne? Badania świadomości ekologicznej to jedno. Czym innym jest przyjęcie postawy ekologicznej. Zwłaszcza, że musimy zacząć ją od siebie! A wtedy już mały krok, by zachęcić i innych o dbanie o matkę naturę. Obecne i przyszłe pokolenia mają dość mocną świadomość ekologiczną. Jednak, czy ich działania będą na tyle skuteczne, że zatrzymają postępujące zmiany klimatu, katastrofy ekologiczne, złą jakość powietrza itp.? O świadomym i uzasadnionym wykorzystywaniu naturalnego potencjału naszej by!