Termin „upcykling” coraz częściej pojawia się obok znanego już recyklingu. Co łączy ze sobą te dwa pojęcia i jakie są między nimi różnice? Co warto o nim wiedzieć? W jaki sposób przyczynia się do ochrony środowiska naturalnego?

Czym jest upcykling?

Koncepcja upcyklingu pochodzi z 1999 roku, kiedy to pojawiła się w publikacji Riemanna Verlaga. Scharakteryzowano ją jako przeciwieństwo downcyklingu – czyli takiego przetworzenia surowców, które wiąże się z obniżeniem jakości materiału. W zrozumieniu istoty tych procesów trzeba wziąć pod uwagę to, jak człowiek postrzega atrakcyjność produktów. W prostych słowach recykling zakłada, że można przedłużyć życie materiałów poprzez ich wykorzystanie jako surowce wtórne.

Główne założenie upcyklingu głosi, że dając nowe życie przedmiotom, czynimy je jeszcze bardziej atrakcyjnymi niż podczas ich pierwotnego użycia – na przykład zwiększając ich funkcjonalność czy nadając wartość estetyczną. Można powiedzieć, że recykling to domena techniki, zaś upcykling – psychiki. Różnica jest subtelna, jednak staje się wyraźna, kiedy spojrzy się na konkretne przykłady tych podejść.

Różnice między recyklingiem a upcyklingiem

Recykling łatwiej powiązać ze skalą przemysłową – gdzie stosowane są różnego rodzaju technologie masowego odzyskiwania i powtórnego wykorzystania materiałów. Jest to wyraźnie widoczne na przykład w zakładach metalurgicznych, chemicznych, papierniczych czy elektronicznych. Powszechnie znane są przykłady pozyskiwania gumy z rozdrobnionych opon, recykling metali szlachetnych zawartych w zużytej elektronice czy powtórnego wykorzystania makulatury lub szkła.

Z kolei upcykling to inna perspektywa postawy proekologicznej. Mówi się o nim jako recyklingu 2.0, choć też niekiedy żartobliwie wskazuje się, że największymi upcyklerkami są nasze babcie. W upcyklingu duże znaczenie ma aspekt wewnętrznej postawy – i tego jak człowiek postrzega atrakcyjność produktu czy przedmiotu. Zjawisko jest dobrze znane w sztuce – kojarzy się je na przykład z Marcelem Duchampem i jego ikonicznymi projektami readymade. Za przykład upcyklingu może posłużyć technika tworzenia kolaży, rzeźb czy pomysły związane z kulturą streetartu – na przykład wielkie rzeźby zwierząt tworzone ze śmieci przez Artura Bordalo. Upcykling w bardziej praktycznym wydaniu jest szeroko rozpowszechniony w krajach trzeciego świata. To, co można by uznać za odpadki, jest wykorzystywane do konstrukcji domów, zabawek, odzieży czy narzędzi. Na przykład stare opony bywają wykorzystywane do wytwarzania obuwia lub ogrodzeń.

Upcycling to sposób na wyzwolenie kreatywności przy jednoczesnym dbaniu o środowisko. Oprócz materialnych zysków z odzyskanych przedmiotów dużą wartość ma też wpływ na postawę i świadomość ekologiczną, jaka towarzyszy osobom praktykującym i promującym takie działania. Warto spojrzeć na wszechobecne przedmioty, które gromadzą się wszędzie wokół z nowej perspektywy. Może to być źródłem ogromnej satysfakcji, a przy tym w szczególny sposób przyczynia się do walki o czystość środowiska.